O Parafii
Specyfika Parafii
1. Statystyka i zmiany demograficzne: Liczba mieszkańców - 9882 (do 2000 roku - od 16.000 do 18.000 mieszkańców). Od 2000 roku obserwuje się zjawisko pustoszenia parafii, zwłaszcza w starej części parafii (40% pustostanów, około 30% mieszkańców chwilowo wynajmuje, a część z nich w ogóle tutaj nie mieszka).
Dane z 2005 roku:
- chrzty – 131 dzieci (tendencja wzrostowa)
- I komunia św. - 116 (tendencja spadkowa)
- komunie udzielone - 140.000 (tendencja spadkowa)
- bierzmowani - 132 (tendencja spadkowa)
- śluby – 95 (tendencja wzrostowa)
- chorzy objęci duszpasterstwem - 484 (tendencja wzrostowa)
- zgony – 193 (tendencja wzrostowa)
Dane z 2006 roku:
- chrzty – 134 dzieci (status quo)
- I komunia św. - 135 (tendencja wzrostowa)
- komunie udzielone - 130.000 (tendencja spadkowa)
- bierzmowani - 141 (tendencja wzrostowa)
- śluby – 100 (status quo)
- chorzy objęci duszpasterstwem - 465 (tendencja spadkowa)
- zgony – 186 (status quo)
Dane z 2007 roku:
- chrzty – 131 dzieci (status quo)
- I komunia św. - 126 (tendencja spadkowa)
- komunie udzielone - 120.000 (tendencja spadkowa)
- bierzmowani - 107 (tendencja spadkowa)
- śluby – 129 (tendencja wzrostowa)
- chorzy objęci duszpasterstwem - 409 (tendencja spadkowa)
- zgony – 168 (tendencja spadkowa)
Dane z 2008 roku:
- chrzty – 158 dzieci (tendencja wzrostowa)
- I komunia św. - 135 (tendencja wzrostowa)
- komunie udzielone - 120.000 (status quo)
- bierzmowani - 156 (tendencja wzrostowa)
- śluby – 124 (status quo)
- chorzy objęci duszpasterstwem - 383 (tendencja spadkowa)
- zgony – 145 (tendencja spadkowa)
Dane z 2009 roku:
- chrzty – 162 dzieci (status quo)
- I komunia św. - 149 (tendencja wzrostowa)
- komunie udzielone - 120.000 (status quo)
- bierzmowani - 107 (tendencja spadkowa)
- śluby – 124 (status quo)
- chorzy objęci duszpasterstwem - 340 (tendencja spadkowa)
- zgony – 158 (tendencja wzrostowa)
2. Uczestnictwo w liturgii:
Dane z 2001 roku (liczba mieszkańców - 16.200):
- uczestnictwo w niedzielnej mszy św. tzw. dominicantes czyli systematycznie praktykujący - 2600 tj. 16% ogółu mieszkajacych
- przyjmujący Komunię św. tzw. comminicantes – 807 tj. 31% systematycznie praktykujących
Dane z 2002 roku (liczba mieszkańców - 16.200):
- dominicantes czyli systematycznie praktykujący - 2401 tj. 14% ogółu mieszkajacych (tendencja spadkowa w stosunku do 2001 roku)
- comminicantes czyli przyjmujący komunię – 1046 tj. 43% systematycznie praktykujących (statystycznie istotny wzrost w stosunku do 2001 roku)
Dane z 2003 roku (liczba mieszkańców - 16.800):
- dominicantes - 2782 tj. 16% ogółu mieszkajacych (tendencja wzrostowa w stosunku do 2002 roku)
- comminicantes – 1019 tj. 36% systematycznie praktykujących (statystycznie istotny spadek w stosunku do 2002 roku)
Dane z 2004 roku (liczba mieszkańców - 16.300):
- dominicantes - 2275 tj. 13% ogółu mieszkajacych (tendencja spadkowa w stosunku do 2003 roku)
- comminicantes – 875 tj. 38% systematycznie praktykujących (tendencja wzrostowa w stosunku do 2003 roku)
Dane z 2005 roku (liczba mieszkańców - 16.000):
- dominicantes - 3443 tj. 21% ogółu mieszkajacych (statystycznie istotny wzrost w stosunku do 2004 roku)
- comminicantes – 1044 tj. 30% systematycznie praktykujących (statystycznie istotny spadek w stosunku do 2004 roku)
Dane z 2006 roku (liczba mieszkańców - 16.200):
- dominicantes - 2640 tj. 16% ogółu mieszkajacych (statystycznie istotny wzrost w stosunku do 2005 roku)
- comminicantes – 1230 tj. 46% systematycznie praktykujących (statystycznie istotny wzrost w stosunku do 2005 roku)
Dane z 2007 roku (liczba mieszkańców - 16.000):
- dominicantes - 2558 tj. 16% ogółu mieszkajacych (podobny wskaźnik dominicantes, jak w 2006 roku)
- comminicantes – 887 tj. 35 % systematycznie praktykujących (statystycznie istotny spadek wskaźnika comminicantes w stosunku do 2006 roku)
Dane z 2008 roku (liczba mieszkańców - 16.000):
- dominicantes - 1698 tj. 11% ogółu mieszkajacych (statystycznie istotny spadek w stosunku do 2007 roku)
- comminicantes – 710 tj. 42 % systematycznie praktykujących (statystycznie istotny wzrost wskaźnika comminicantes w stosunku do 2007 roku)
Dane z 2009 roku (liczba mieszkańców - 16.000):
- dominicantes - 1921 tj. 12% ogółu mieszkajacych (brak istotnych zmian w stosunku do 2008 roku)
- comminicantes – 825 tj. 42 % systematycznie praktykujących (brak istotnych zmian w stosunku do 2008 rok)
Przeszacowanie
Niskie wyniki dominicantes skłoniły Parafię do podjęcia aktywnych kroków celem weryfikacji danych statystycznych. Obliczeń mieszkańców (i wiernych) dokonywano przy pomocy dwóch strategii: zbieranie danych (odwiedziny kolędowe, załatwianie spraw kancelaryjnych i cmentarnych) i opracowanie statystyczne (program komputerowy Fara). Okazało się, że można przyjąć z dużą dozą prawdopodobieństwa, iż realna liczba mieszkańców wynosi 9882 (istotna różnica w stosunku do przyjmowanej powszechnie 16.000). Potwierdzeniem tych danych jest obserwowane zjawisko pustoszenia Salwatora od 2000 roku na skutek zmian cywilizacyjnych (przejmowanie mieszkań i kamienic przez prawowitych właścicieli, powszechne wyprowadzanie się mieszkańców jako skutek wysokich czynszów - najdroższa w Krakowie dzielnica, budowanie nowych mieszkań w celach lokaty kapitału a nie mieszkalnictwa). Obserwowalne skutki tych zmian to: ok. 40% pustostanów (niektóre formalnie zamieszkałe, bo osoby są zameldowane) i przynajmniej 30% mieszkań czasowo wynajmowanych (studenci, apartamenty, hostele, itd.).
Opracowanie statystyczne poprawione:
Przy założeniu, że liczba mieszkańców to 10.000 osób, wyniki są zbliżone do danych ogólnopolskich, co dodatkowo weryfikuje hipotezę o mniejszej liczbie mieszkańców (pomimo innych danych meldunkowych).
Rozkład procentowy dominicantes kształtuje się więc następująco:
2001 rok - 26% ogółu mieszkajacych
2002 rok - 24% ogółu mieszkajacych
2003 rok - 27% ogółu mieszkajacych
2004 rok - 23% ogółu mieszkajacych
2005 rok - 34% ogółu mieszkajacych
2006 rok - 26% ogółu mieszkajacych
2007 rok - 26% ogółu mieszkajacych
2008 rok - 17% ogółu mieszkajacych
2009 rok - 19% ogółu mieszkajacych
Wnioski z opracowań statystycznych:
Systematycznie praktykujący stanowią około 28% ogółu mieszkajacych tj. relatywnie przeciętny jak na skalę Polską wskaźnik dominicantes, ale wysoki biorąc pod uwagę miasto Kraków oraz wielkość kościoła. Liczba przystępujących do komunii św. tzw. comminicantes - średnio 37% uczęszczających) - jest relatywnie wysoka.
3. Aktualne problemy: brak zakorzenienia i związku z parafią sporej części mieszkańców w związku z pustoszeniem parafii, duża rozległość parafii, brak komunikacji z ul. Król. Jadwigi i przyległymi ulicami.
Historia Parafii
Zwierzyniec (obecnie Salwator) to jeden z najstarszych ośrodków osadniczych na terenie Krakowa. Ok. 6 tys. lat p.n.e. przybyli tu pierwsi neolityczni osadnicy (pasterze, rolnicy). Pierwsze udokumentowane ślady osady ludzkiej pochodzą z V w. p.n.e. (kultura wschodniograwecka). W okresie wczesnochrześcijańskim (IX-X w.) Zwierzyniec stanowił silny ośrodek osadniczy państwa Wiślan (według legendy panońskiej, tu miał miejsce początek chrystianizacji Polski). Zwierzyniec jako wieś wzmiankowana jest po raz pierwszy w 1224 r. Nazwa okolicy Zwierzyniec zmieniła się w związku z powstaniem na tym terenie urzędniczej dzielnicy willowej nazwanej Salwator (proj. R. Bandurski - ok. 1908 r.).
W oparciu o wybudowany kościół Najświętszego Salwatora powstała najprawdopodobniej Parafia Najświętszego Salwatora. Kiedy rycerz Jaksa Gryfita ufundował opactwo norbertańskie, losy Zwierzyńca związały się z dziejami Panien Norbertanek (pomiędzy 1166 a 1185 r.). Nastąpiło wówczas wcielenie parafii Najświętszego Salwatora do kościoła klasztornego Norbertanek. Od tej pory tj. od XIII do XIX w. proboszczami na Zwierzyńcu byli Norbertanie. Po kasacie zakonu przez zaborcę, pracę w parafii kontynuowali księża diecezjalni. Pierwszym proboszczem został ks. Wawrzyniec Oprzędek (1881 - 1896).
Romański kompleks klasztorny Panien Norbertanek ufundował w 1162 r. rycerz Jaksa Gryfita z Miechowa oraz sprowadził zakonników i zakonnice reguły św. Norberta (zakon męski istniał do XVI w.). W tym kompleksie wybudowano kościół pod wezwaniem Św. Augustyna i Jana Chrzciciela (konsekrowany w 1181 r. przez bpa Gedkę). Romańskie zabudowania klasztorne zostały kolejno niszczone i odbudowywane: najpierw przez Tatarów w 1241 r., potem przez pożary i powodzie, aż do tragicznego 1587 r., gdy prawie doszczętnie spłonął cały klasztor. W XVII w. przebudowano najpierw w stylu późnorenesansowym (proj. J. Trevano), potem zbarokizowano a w końcu odrestaurowane w XIX i XX w. z klasycystycznym i neogotyckim wyposażeniem. Zabytki: romański portal z XIII w., klasycystyczna kolumnada z 2 poł. XVIII w. (wg proj. S. Sierakowski) zamknięta absydą z wizerunkiem św. Jana Chrzciciela (mal. W. Łuszczkiewicz w 1876 r.), barokowe ołtarze, malowidła (mal. F. Matzke w 1877 r.), trumienka ze szczątkami bł. Bronisławy na ołtarzu z obrazem Wizja Bł. Bronisławy (mal. W. Eljasz w 1849 r.).
Proboszczowie
Poniżej zamieszczono spis zawierający dane wszystkich znanych z imienia proboszczów zwierzynieckich. O ile to możliwe ustalono daty sprawowania przez nich funkcji prepozytów oraz daty ich śmierci, w innych przypadkach podana jest data, pod jaką dany proboszcz figuruje w dokumencie historycznym.
| 1. Detuinus 1252 | 33. Zygmunt Januszowic 1564 - 1566 |
| 2. Teodor 1263 | 34. Andrzej z Szydłowca 1566 - 1570 |
| 3. Arnold 1273 | 35. Mikołaj z Wieliczki 1570 - 1573 (+10 IV 1573) |
| 4. Henryk 1276 | 36. Albert z Króż 1573 - 1585 |
| 5. Klemens 1288 | 37. Jakub z Przyłęka 1585 - 1598 (+17 II 1598) |
| 6. Roman 1293 | 38. Jan Burzycki 1598 - 1613 (+24 III 1613) |
| 7. Mikołaj 1301 | 39. Maciej Zagórski 1613 - 1630 |
| 8. Stanisław 1356 | 40. Mikołaj Ścierski 1630 - 1661 (+30 V 1661) |
| 9. Ulryk 1366 | 41. Wojciech Buskowski 1662 - 1663 |
| 10. Wojciech1383 - 1385 | 42. Jacek Bryszkiewicz 1663 - 1689 (+2 XI 1689) |
| 11. Stoigniew 1385 | 43. Zygmunt Białecki 1689 - 1694 (+10 XI 1694) |
| 12. Nanker 1422 - 1438 | 44. Herman Suchodębski 1695 - 1705 (+15 II 1705) |
| 13. Tomasz 1439 - 1442 | 45. Bogumił Byszewski 1705 - 1708 (+23 VIII 1708) |
| 14. Tomasz 1448 | 46. Mikołaj Łukowski 1708 - 1728 (dalej opat w Strzelnie) |
| 15. Wacław 1450 -1457 | 47. Wojciech Zdziarski 1728 (+7 VIII 1728) |
| 16. Piotr 1476 - 1481 | 48. Ludwik Wielowieyski 1728 - 1733 (+16 V 1733) |
| 17. Jan 1496 | 49. Konstanty de Rehag 1733 - 1762 (+23 V 1762) |
| 18. Wawrzyniec 1498 | 50. Wacław Tworkowski 1762 - 1795 (+15 XII 1795) |
| 19. Jan 1500 | 51. Melchior Wyżykowski 1796 - 1820 |
| 20. Stanisław Olkuski 1504 | 52. Bernard Lenartowicz 1820 - 1834 (+7 II 1834) |
| 21. Jan z Chechła 1508 | 53. Mikołaj Wolski 1834 - 1844 (+15 VIII 1844) |
| 22. Andrzej 1508 - 1511 | 54. Jan Podgórski 1844 - 1847 (+6 III 1847) |
| 23. Marcin 1512 | 55. Eugeniusz Tupy 1847 - 1881 (+27 II 1881) |
| 24. Maciej z Miechowa 1518 | 56. Wawrzyniec Oprzędek 1881 - 1896 (+5 IX 1896) |
| 25. Andrzej 1521 | 57. Romuald Szwarc 1896 - 1909 (+l 1 XII 1909) |
| 26. Mikołaj z Kamionny 1524 - 1534 (dalej opat w Brzesku) | 58. Stanisław Pilchowski 1910 - 1937 (+22 VIII 1937) |
| 27. Krzysztof Borowski 1534 - 1537 | 59. Ferdynand Machay 1937 - 1944 (+31 VII 1967) |
| 28. Jan Kośmider z Krzepic 1537 - 1540 | 60. Władysław Długosz 1944 - 1971 (+l 8 X 1971) |
| 29. Andrzej z Wawrzeńczyc 1546 | 61. Marian Jakubiec 1971 - 1975 |
| 30. Feliks z Brzeska 1550 | 62. Jerzy Bryła 1 IX 1975 - 4 IX 2005 |
| 31. Piotr z Ujazdu 1552 - 1555 (+11 IX 1555) | 63. Stefan Misiniec 4 IX 2005 - |
| 32. Andrzej z Szydłowca 1556 - 1564 |
Bibliografia
W opracowaniu historycznym wykorzystano nastepujące publikacje:
1. Daranowska-Łukaszewska, J., Henoch-Marendziuk, R. (red.). (1995). Kraków, Zwierzyniec, Nowy Świat, Półwsie Zwierzynieckie, Kościoły i klasztory. W: Łoziński, Z., Wolff-Łozińska, B., Kałamańska-Saeed, M. (red.). Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, t. IV, cz. VII, Warszawa: Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk.
2. Dzielnica VII Zwierzyniec [dok. elektr.] (2006). W: Wikipedia http://pl.wikipedia.org/wiki/Dzielnica_VII_Zwierzyniec
3. Gawlik, Z. (1948). Kościół św. Salwatora na Zwierzyńcu w Krakowie. Biuletyn Historii Sztuki i Kultury, t. 10.
4. Gawlik, Z. (1948). Romański kościół św. Salwatora w Krakowie. Prace Komisji historii Sztuki, t. 9.
5. Grabski, W.; Zin, W. (1966). Kościół św. Salwatora w Krakowie w świetle ostatnich badań, [w:] Sprawozdania Polskiej Akademii Nauk.
6. Hawrot, J (1956). Pierwotny kościół pod wezwaniem Salwatora na Zwierzyńcu w Krakowie. Kwartalnik Architektury i Urbanistyki, z. 1.
7. Hawrot, J. (1958). Prace wykopaliskowe na Salwatorze w Krakowie w 1957 r. Kwartalnik Architektury i Urbanistyki, z. 2.
8. Niechaj, M. (dok. elektr.) (2006). Dzielnica VII. Urząd Miasta Krakowa. http://www.um.krakow.pl/dzielnice/historycznie/historia07.htm
9. Pianowski, Z. (1986). Kilka uwag o kościele Najświętszego Salwatora w Krakowie. Kwartalnik Architektury i Urbanistyki, z. 3/4.
10. Radwańska, T. (1986). Kościół Salwatora na Zwierzyńcu w Krakowie w świetle badań archeologicznych. Materiały Archeologiczne, t. 13.
11. Radwańska, T. (1993). Krakowski kościół Najśw. Salwatora po badaniach archeologicznych w latach osiemdziesiątych. Materiały Archeologiczne, t. 27, z. 1.
12. Rożek, M. (1988). Salwator. Zabytki i tradycje Zwierzyńca, Kraków: COiT.
13. Rożek, M. (2005). Kościoły Zwierzyńca, Kraków: WiP.
14. Tumidajski, P. (2005-2006). Romański kościół Najświętszego Salwatora - stan obecnych badań archeologicnych i historycznych. Tygodnik Salwatorski nr 575, 576, 578, 580, 585, 587, 589, 591.
15. Żaki, A. (1956). Badania archeologiczne koło kościoła Salwatora w Krakowie w 1955 r. Kwartalnik Architektury i Urbanistyki, z. 1.